و آن را تشكيك نيز مىگويند به اين معنا كه شنونده را دچار شك مىكند ، مانند : وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ( سبأ / 24 ) . سوم ، تخيير بين معطوف و معطوف عليه ، خواه اين‌كه اجتماع آن‌ها ممكن نباشد ، مانند « زوّج هندا أو أختها » يا اين‌كه امكان اجتماع داشته باشند ، مانند « جالس العلماء أو الوعّاظ » . چهارم ، اين‌كه أو عاطفه مفيد جمع بين معطوف و معطوف عليه باشد ، مانند قول شاعر : و قد زعمت ليلى بأنّى فاجر * لنفسى تقاها أو عليها فجورها بعد از طلب براى تخيير است ، مانند « خذ من مالى درهما أو دينارا » . پنجم ، تقسيم ، مانند جمله : « الكلمة إسم أو فعل أو حرف » . ششم ، به معناى « إلى » و مفيد غايت است ، مانند عبارت « لألزمنّك أو تقضى حقى » و فعل مضارعى كه بعد از آن واقع شود ، منصوب به أن مقدره است . هفتم ، به معناى « بل » براى اضراب يعنى انتقال از چيزى به چيز ديگر است ، مانند آيه‌ى وَ أَرْسَلْناهُ إِلى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ ( صافات / 147 ) . هشتم ، به معناى اباحه ، مانند : « تعلم النحو أو لفقه » . 4 - « أى » با فتح همزه و سكون « يا » دو معنى دارد : اول ، تفسير ؛ يعنى كلمه‌ى مابعد آن معناى كلمه‌ى ماقبل است ، خواه تفسير به مفرد باشد ، مانند « عندى عسجد أى ذهب » يا تفسير جمله ، مانند قول شاعر : « و ترميننى بالطرف أى أنت مذنب » دوم ، نداى قريب ، مانند عبارت « أى ربّ » . 5 - « أىّ » با فتح همزه و تشديد « يا » پنج معنى دارد : يكم ، شرط مانند آيه‌ى أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَيَّ ( قصص / 28 ) . در اين آيه ، أىّ اسم شرط ، قضيت فعل شرط و جمله فلا عدوان علىّ ، جواب شرط است . دوم ، استفهام مانند آيه‌ى أَيُّكُمْ زادَتْهُ هذِهِ إِيماناً ( توبه / 124 ) سوم ، موصول مانند آيه‌ى لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا ( مريم / 69 ) . در اين‌جا أيّهم أشدّ به معناى الذى هو أشدّ مىباشد . چهارم ، دلالت بر كمال در صفت كه يا صفت اسم نكره است ، مانند « مررت برجل أىّ رجل » : يعنى از نزد مردى گذشتم كه در مردانگى كامل بود ، يا حال براى اسم معرفه است ، مانند جمله « لاقيت محمدا أىّ